Rus Yarbayı Diyor ki-2

1
344

(21 Haziran 1918 günü Batum’da Binbaşı Mehmed Sâdık’ın Türkçe tercümesini bitirdiği bu ‘’Târihçe’’,1918’de Erzurum(veya Trabzon)da basılmıştır. Tercüme baskısının aslı,1939’da Kâzım Karabekir Paşa’nın İstanbul’da çıkan ‘’Erzincan ve Erzurum’un Kurtuluşu’’ adlı kitabında yayınlanmıştır. (Erzincan-Erzurum-Kars-Revan-Nahçıvan-Ahılkelek ile Borçalı’daki Ermeni Vahşetleri ve Mezâlimi Üzerine,1918-1921 arasında basılmış Türkçe ve Fransızca 7 risâlenin asılları)-Kardeş Matbaası,1970-ANK.) Rusça aslı, Harp Târihi Dâiresi Arşivi, I.Dünya Savaşı Dolabı 123,Göz 5,Dosya:5/A – 1/16,D.1’dedir.)

Aralık 1917 – 12 Mart 1918 târihleri arasında Ermenilerin, Erzincan ve Erzurum’da Türkler’e uyguladığı mezâlim/soykırım, Târihçe’yi yazan Erzurum Rus İkinci Topçu Alay Komutanı Yarbay Twerdo-Khlebof tarafından anlatılmaktadır. Parantez içindeki sayfa numaraları, orijinal eserin sayfa numaralarını göstermektedir.

*

Henüz Rus ordusunun çekilmesi iki ay olmuştu ki, öteki milletlerden ikmâl erâtı gelmediği gibi, Erzurum’a başka millî birlikler de gelmemişti. Alay’da disiplin kurulamadı. Erler kaçıyor ve yağma ile uğraşıyor ve subayları tehdit etmeye, hattâ açıkça emirlerini dinlememeğe başladılar.

Bulgar Ermenileri’nden olduğunu işittiğim Albay Torkom, Şubat 1918’de Erzurum Merkez Kumandanı tâyin olundu. Bu yılın Ocak ayı sonunda Ermeni Piyâde Birlikleri’nden birkaç er, Erzurum’un ileri gelen ve eşrâfından birisini evinde öldürüp, malını yağma etmişler. Ölenin adını hatırlayamıyorum.

Başkumandan(Gürcü soyundan Korgeneral) Odişelidze, bütün birliklerin kumandanlarını yanına toplayıp, mutlaka üç gün içinde, kaatilin ortaya çıkarılmasını istedi.

(s.6) Bihassa Ermeni kumandanlara, kaatilin meydana çıkarılmasının, Ermeni haysiyetini ilgilendiren mesele olduğunu söyledi ve Ermeni erâtı tarafından şehirde yapılan zulümlere ve itaatsizliğe son verilmesini talep etti. Yâhut, kendilerini koruyabilmeleri için, Türk ahâlisine silâh dağıtmak mecburiyetinde kalacağını da ilâve etti. Albay Torkom,cevâbında:

‘’—Birkaç eşkiyânın zulüm ve yağma etmesiyle, bir milletin lekelenmesinin doğru olmadığı gibi, bütün Ermenilerin de eşkıya olmadığını’’, öfkeli olarak bildirdi.

Birlik Kumandanları, Divân-ı Harp teşkîlini ve Cezâ Kaanunu’nun uygulanmasını, idam ile cezâlandırmayı, Başkumandan’dan talep ettiler. Bunlar hakkında teşebbüste bulunulduğunu söyledi. Ancak kaatilin bulunup bulunmadığını bilmiyorum.

Hatırımda kaldığına göre, Albay Torkom,10 Mart’ta Erzurum şehrindeki bütün birliklere bir geçit töreni yaptırıp, yirmi bir pâre top attırarak, şehirde oturanlara(Türklere),askerin gücünü göstermek istedi.

Geçit töreninde Başkumandan General Odişelidze’ye Albay(Torkom),Ermeni diliyle yazılmış bir nutku okudu. Tabiî Ermenice bilmediğimiz için, hiç birimiz bir şey anlamadık. Sonra söylediklerine göre: Ermenistan kurulduğunu ve bizzat kendisinin de Hükûmeti Yürütmeğe başladığını ilân etmiş! Başkumandan bunu öğrendiği vakit, Torkom’u Erzurum’dan kovdu.

(Tiflis’teki Azerbaycanlı – Gürcü – Ermeni’den kurulu geçici) Hükûmet’in, her ne sûretle olursa olsun, Ermeni İstiklâli’ne meydan vermek istemediğini, bundan anladık.

1 YORUM

Yorum yapabilirsiniz...